Sint-Catherina
GESCHIEDENIS
Sint-Katherina-Lombeek werd in 1222 voor het eerst als Lumbeka vermeld; het vormde nog een tijd een onderdeel van de parochie Wambeek, in het domein van Nijvel, hertogdom Brabant.
Na de opheffing van de heerlijkheid Ternat of Kruikenburg door de Fransen op het einde van de 18e eeuw werd Sint-Katherina-Lombeek een aparte gemeente, die in 1976 fuseerde met Ternat en Wambeek. Uit de 18e eeuw dateren de Brabantse vierkanthoeves Hof ten Berg en Hof van Lombeek. Met het eerste hof verbonden was de nu nog bestaande watermolen met vijver Ten Berg. Voor de ingang van het tweede hof stond tot in de 17e eeuw het kleine kasteel van Lombeek. Een heer Jan van Lombeke streed in de Slag bij Woeringen in 1288 met hertog Jan I van Brabant. Achter de Sint-Katherinakerk bevindt zich de fraaie oude pastorij (nu OCMW).
Sint-Katherina-Lombeek werd in 1222 voor het eerst als Lumbeka vermeld; het vormde nog een tijd een onderdeel van de parochie Wambeek, in het domein van Nijvel, hertogdom Brabant.
Na de opheffing van de heerlijkheid Ternat of Kruikenburg door de Fransen op het einde van de 18e eeuw werd Sint-Katherina-Lombeek een aparte gemeente, die in 1976 fuseerde met Ternat en Wambeek. Uit de 18e eeuw dateren de Brabantse vierkanthoeves Hof ten Berg en Hof van Lombeek. Met het eerste hof verbonden was de nu nog bestaande watermolen met vijver Ten Berg. Voor de ingang van het tweede hof stond tot in de 17e eeuw het kleine kasteel van Lombeek. Een heer Jan van Lombeke streed in de Slag bij Woeringen in 1288 met hertog Jan I van Brabant. Achter de Sint-Katherinakerk bevindt zich de fraaie oude pastorij (nu OCMW).
Tot het einde van de 18e eeuw was een groot deel van Lombeek nog bebost. Daaraan herinnert nog de naam van het gehucht Den Bos. Het grootste bos heette Bosch van Overalphen, onderverdeeld in het grote Hertogenbosch en het kleine Affligembosch. Op het einde van de 20e eeuw heeft de overheid een klein deel van het Hertogenbos herbebost. Het draagt nu de volksetymologische naam Hertigembos, ontstaan door taalcontaminatie. Via een bruggetje over de Vlaanderbeek komt men in het Liedekerkebos.
In de 19e eeuw kreeg Sint-Katherina-Lombeek onder de naam Essene-Lombeek een station, nog voor Liedekerke-Teralfene. Mede daardoor, maar vooral door het rooien van de restanten van de voormalige bossen kon de bewoning op Essene-Winkel of Essene-Hoek uitbreiden. Na de Eerste Wereldoorlog rooide men de laatste grote dreef van het Hertogenbos en zo ontstond de Nieuwbaan, de hoofdstraat van het gehucht Den Bos.
Schilderij ‘Verloochening van Petrus’ vermoedelijk van Franz de Hoffmann uit 1869.Zuidelijke zijbeuk:Preekstoel (1860-1870). Op de kuip in medaillons zien we afbeeldingen van de H.Barbara, de H.Elisabeth – koningin en de H.Catharina, op de achterrand zien we de afbeelding van de H.Petrus met de sleutels en de symbolen van de vier evangelisten : Mattheus (de mens), Marcus (de leeuw), Lucas (de stier) en Johannes (de arend). Boven het stemdek in medaillon de Salvator Mundi.Links de kruisweg. In 1986 werden de 14 staties van een kruisweg teruggevonden op de torenzolder. Het zijn handgekleurde lithografieën die naar de techniek en papiersoort, uit de eerste helft van de 19 de eeuw stammen. Ze hingen hier in de kerk en werden een eerste keer gerestaureerd op het einde van de 19 de eeuw. Er stonden destijds teksten bij , die in heel parmantig ‘Vlaamsch’ de Franse onderschriften bevestigden. De auteur is onbekend. Onder de lithografieën staat : F.Courbin, Paris. Het is deze kruisweg die in 1899 vervangen werd door de door pastoor Cappaert geschonken geschilderde kruisweg op doek. Missiekruis.Boven de kapel achteraan hangt een schilderij ‘Christus met de zondaars’ Zij werd door E.H.Daems in 1866 gekocht bij J. Bernaerts, waarschijnlijk een schilder te Mechelen. In de kapel staan de calvariebeelden van Maria en Johannes. Deze eikenhouten beelden bevonden zich vroeger buiten aan de zuidkant van de kerk naast het calvariekruis dat er nog steeds hangt. Op het plafond is er een afbeelding van de H.Geest. Vroeger was deze kapel de doopkapel met doopvont.Glasramen :Tijdens de maanden september-oktober 1894 werden in de kerk 18 nieuwe geschilderde glasramen van glasschilder Grosse uit Brugge geplaatst. Het ijzerwerk van deze ramen werd gemaakt door P. Van Dievoet en Rufin Pede, smeden van Sint-Katherina-Lombeek. Vier glasramen dragen de afbeelding van heiligen :Noordelijke kruisbeuk : Virgo Mater Dei
Zuidelijke kruisbeuk : Sint-Catharina
Noordelijk zijaltaar : Sint-Jozef
Zuidelijk zijaltaar : Sint-Rochus
In de 19e eeuw kreeg Sint-Katherina-Lombeek onder de naam Essene-Lombeek een station, nog voor Liedekerke-Teralfene. Mede daardoor, maar vooral door het rooien van de restanten van de voormalige bossen kon de bewoning op Essene-Winkel of Essene-Hoek uitbreiden. Na de Eerste Wereldoorlog rooide men de laatste grote dreef van het Hertogenbos en zo ontstond de Nieuwbaan, de hoofdstraat van het gehucht Den Bos.
Het kerkgebouw
De kerk heeft de vorm van een Latijns kruis Ze heeft een dubbel kruiskoor, drie beuken, twee sacristies aan de beide zijden van het hoogkoor, waarvan deze van de noordkant dienst deed als parochiesecretariaat, nu is er de nooduitgang en het toilet. Er is een kapel aan de ingang van de kerk achteraan rechts waar vroeger de doopvont stond maar die nu de functie van berging heeft en een stookplaats met trap naar het orgel langs de tegenovergestelde kant. De toren is langs drie zijden in de kerk gebouwd en daarmee verbonden en heeft aan de voorzijde twee steunberen. Hij is gebouwd met kareelsteen aan de ingang van de kerk en bestaat uit het portaal, het oksaal, belfort en spil. Onder het oksaal treft men het mooie houten Renaissance portaal. Dank zij het meubilair en de stijlvolle gewelven met neo-romaanse bogen van de drie beuken, krijgt men een mooie en aangename aanblik op het kerkinterieur.
Het kerkinterieur
Het interieur verdient zeker belangstelling en is derhalve wel een bezoek waard. Men kan er kennis maken met het kunstvol uitgevoerd meubilair in laat-barok en Lodewijk XVI-stijl. Bij het naderen van de kerk bemerken we vooreerst boven het portaal het prachtige bas- reliëf van de H.Catharina, de patrones van de parochie.
Noordelijke zijbeuk:
Beeld van O.L.V. van Altijddurende Bijstand
Beeld van de H. Jozef met Jezuskind (16 de eeuw)
Beeld van de H. Antonius (18 de eeuw)
De DoopvontNoordelijke kruisbeuk:
Schilderij ‘de aanbidding van de drie wijzen’ getekend en gedateerd O.R.Max De Hase (1769).
Eikenhouten biechtstoel en lambrisering. De stijlen van het middenpaneel van de biechtstoel zijn met engelenkoppen versierd met loofwerk, vruchtenslingers en rozetten.Zijaltaar noord:Portiekaltaar gewijd aan O.L.Vrouw van Lourdes. Schilderij ‘O.L.Vrouw spreekt bij de Verrezen Christus ten beste voor de gelovigen’. Dit schilderij stelt het vijfde van de glorierijke mysteries voor. De vier andere glorierijke, de vijf blijde en de vijf droeve mysteries zijn aangebracht in medaillons rondom de centrale voorstelling. Het is getekend en gedateerd Ange François 1862, rechts in de hoek.Boven het altaar in de nis staat het oudste beeld ‘O.L.Vrouw met het kindje Jezus op de rechterarm’ (16 de eeuw). Vermoedelijk uit de Mechelse school.Het Koor:Lambriseringen en gestoelten, uitgevoerd door Fr. De Lestré (1864); Aan de noordzijde zien we van links naar rechts : de duif, symbool van de H.Geest, het Jezusmonogram, bustes van vijf apostelen in medaillons, korenaren, druivenranken, H.Petrus apostel, bovenaan twee medaillons waarin bustes van de H.Marcus, evangelist en Christus. Aan de zuidzijde zien we van links naar rechts: Tafels der Wet, Driehoek, bustes van vijf apostelen in medaillons, Hart van Maria met rozen en doorboord met een zwaard, Hart van Jezus met doornenkroon, H.Paulus apostel, bovenaan twee medaillons waarin bustes van Lucas, evangelist en O.L.Vrouw.De vroegere communiebank (1878) werd omgebouwd tot altaar.Het hoofdaltaar heeft vooraan een voorstelling van Hostiedragende kelk met twee engelen in aanbidding en achteraan Mariamonogram. Kastje met rechts een Christusmonogram en links een afbeelding van Lam Gods op kruis en boek.Van de twee credenstafeltjes uit 1864 werden een lezenaar en een tafeltje voor het evangelieboek gemaakt. Het portiekvormig hoofdaltaar in gepolychromeerd hout met draaiend tabernakel op twee kolommen die onderaan gecanneleerd zijn en twee ailerons. Onderaan het altaarblad een wit marmeren sarcofaag.Boven het hoofdaltaar prijkt het schilderij ‘de Heilige Catharina spreekt bij Christus ten beste voor het volk van Lombeek’ van Jan Schwerts uitAntwerpen (1820-1879). Aan de rechterzijde van de Verrezen Christus wordt de H. Catharina van Alexandrië voorgesteld. Zij spreekt ten beste voor de dorpsgemeenschap, voorgesteld onderaan. Daar wordt een dorpsgezicht voorgesteld met in het centrum de kerk zoals ze was voor de vernieuwing in 1857-1859. Aan de linkerzijde van Christus wordt de H.Barbara uitgebeeld (1860)Zijaltaar zuid:We zien een barok portiekvormig zijaltaar. Op dit altaar stond tot in 1969 een beeld van H.Antonius. (17 de eeuw) Nu staat er het beeld van de H.Catharina van Alexandrië uit 1880.Boven het altaar hangt het schilderij ‘De Bekoring van Sint-Antonius’Zuidelijke kruisbeuk:
Eikenhouten biechtstoel en lambrisering zoals bij de noordelijke kruisbeuk.
De kerk heeft de vorm van een Latijns kruis Ze heeft een dubbel kruiskoor, drie beuken, twee sacristies aan de beide zijden van het hoogkoor, waarvan deze van de noordkant dienst deed als parochiesecretariaat, nu is er de nooduitgang en het toilet. Er is een kapel aan de ingang van de kerk achteraan rechts waar vroeger de doopvont stond maar die nu de functie van berging heeft en een stookplaats met trap naar het orgel langs de tegenovergestelde kant. De toren is langs drie zijden in de kerk gebouwd en daarmee verbonden en heeft aan de voorzijde twee steunberen. Hij is gebouwd met kareelsteen aan de ingang van de kerk en bestaat uit het portaal, het oksaal, belfort en spil. Onder het oksaal treft men het mooie houten Renaissance portaal. Dank zij het meubilair en de stijlvolle gewelven met neo-romaanse bogen van de drie beuken, krijgt men een mooie en aangename aanblik op het kerkinterieur.
Het kerkinterieur
Het interieur verdient zeker belangstelling en is derhalve wel een bezoek waard. Men kan er kennis maken met het kunstvol uitgevoerd meubilair in laat-barok en Lodewijk XVI-stijl. Bij het naderen van de kerk bemerken we vooreerst boven het portaal het prachtige bas- reliëf van de H.Catharina, de patrones van de parochie.
Noordelijke zijbeuk:
Beeld van O.L.V. van Altijddurende Bijstand
Beeld van de H. Jozef met Jezuskind (16 de eeuw)
Beeld van de H. Antonius (18 de eeuw)
De DoopvontNoordelijke kruisbeuk:
Schilderij ‘de aanbidding van de drie wijzen’ getekend en gedateerd O.R.Max De Hase (1769).
Eikenhouten biechtstoel en lambrisering. De stijlen van het middenpaneel van de biechtstoel zijn met engelenkoppen versierd met loofwerk, vruchtenslingers en rozetten.Zijaltaar noord:Portiekaltaar gewijd aan O.L.Vrouw van Lourdes. Schilderij ‘O.L.Vrouw spreekt bij de Verrezen Christus ten beste voor de gelovigen’. Dit schilderij stelt het vijfde van de glorierijke mysteries voor. De vier andere glorierijke, de vijf blijde en de vijf droeve mysteries zijn aangebracht in medaillons rondom de centrale voorstelling. Het is getekend en gedateerd Ange François 1862, rechts in de hoek.Boven het altaar in de nis staat het oudste beeld ‘O.L.Vrouw met het kindje Jezus op de rechterarm’ (16 de eeuw). Vermoedelijk uit de Mechelse school.Het Koor:Lambriseringen en gestoelten, uitgevoerd door Fr. De Lestré (1864); Aan de noordzijde zien we van links naar rechts : de duif, symbool van de H.Geest, het Jezusmonogram, bustes van vijf apostelen in medaillons, korenaren, druivenranken, H.Petrus apostel, bovenaan twee medaillons waarin bustes van de H.Marcus, evangelist en Christus. Aan de zuidzijde zien we van links naar rechts: Tafels der Wet, Driehoek, bustes van vijf apostelen in medaillons, Hart van Maria met rozen en doorboord met een zwaard, Hart van Jezus met doornenkroon, H.Paulus apostel, bovenaan twee medaillons waarin bustes van Lucas, evangelist en O.L.Vrouw.De vroegere communiebank (1878) werd omgebouwd tot altaar.Het hoofdaltaar heeft vooraan een voorstelling van Hostiedragende kelk met twee engelen in aanbidding en achteraan Mariamonogram. Kastje met rechts een Christusmonogram en links een afbeelding van Lam Gods op kruis en boek.Van de twee credenstafeltjes uit 1864 werden een lezenaar en een tafeltje voor het evangelieboek gemaakt. Het portiekvormig hoofdaltaar in gepolychromeerd hout met draaiend tabernakel op twee kolommen die onderaan gecanneleerd zijn en twee ailerons. Onderaan het altaarblad een wit marmeren sarcofaag.Boven het hoofdaltaar prijkt het schilderij ‘de Heilige Catharina spreekt bij Christus ten beste voor het volk van Lombeek’ van Jan Schwerts uitAntwerpen (1820-1879). Aan de rechterzijde van de Verrezen Christus wordt de H. Catharina van Alexandrië voorgesteld. Zij spreekt ten beste voor de dorpsgemeenschap, voorgesteld onderaan. Daar wordt een dorpsgezicht voorgesteld met in het centrum de kerk zoals ze was voor de vernieuwing in 1857-1859. Aan de linkerzijde van Christus wordt de H.Barbara uitgebeeld (1860)Zijaltaar zuid:We zien een barok portiekvormig zijaltaar. Op dit altaar stond tot in 1969 een beeld van H.Antonius. (17 de eeuw) Nu staat er het beeld van de H.Catharina van Alexandrië uit 1880.Boven het altaar hangt het schilderij ‘De Bekoring van Sint-Antonius’Zuidelijke kruisbeuk:
Eikenhouten biechtstoel en lambrisering zoals bij de noordelijke kruisbeuk.
Schilderij ‘Verloochening van Petrus’ vermoedelijk van Franz de Hoffmann uit 1869.Zuidelijke zijbeuk:Preekstoel (1860-1870). Op de kuip in medaillons zien we afbeeldingen van de H.Barbara, de H.Elisabeth – koningin en de H.Catharina, op de achterrand zien we de afbeelding van de H.Petrus met de sleutels en de symbolen van de vier evangelisten : Mattheus (de mens), Marcus (de leeuw), Lucas (de stier) en Johannes (de arend). Boven het stemdek in medaillon de Salvator Mundi.Links de kruisweg. In 1986 werden de 14 staties van een kruisweg teruggevonden op de torenzolder. Het zijn handgekleurde lithografieën die naar de techniek en papiersoort, uit de eerste helft van de 19 de eeuw stammen. Ze hingen hier in de kerk en werden een eerste keer gerestaureerd op het einde van de 19 de eeuw. Er stonden destijds teksten bij , die in heel parmantig ‘Vlaamsch’ de Franse onderschriften bevestigden. De auteur is onbekend. Onder de lithografieën staat : F.Courbin, Paris. Het is deze kruisweg die in 1899 vervangen werd door de door pastoor Cappaert geschonken geschilderde kruisweg op doek. Missiekruis.Boven de kapel achteraan hangt een schilderij ‘Christus met de zondaars’ Zij werd door E.H.Daems in 1866 gekocht bij J. Bernaerts, waarschijnlijk een schilder te Mechelen. In de kapel staan de calvariebeelden van Maria en Johannes. Deze eikenhouten beelden bevonden zich vroeger buiten aan de zuidkant van de kerk naast het calvariekruis dat er nog steeds hangt. Op het plafond is er een afbeelding van de H.Geest. Vroeger was deze kapel de doopkapel met doopvont.Glasramen :Tijdens de maanden september-oktober 1894 werden in de kerk 18 nieuwe geschilderde glasramen van glasschilder Grosse uit Brugge geplaatst. Het ijzerwerk van deze ramen werd gemaakt door P. Van Dievoet en Rufin Pede, smeden van Sint-Katherina-Lombeek. Vier glasramen dragen de afbeelding van heiligen :Noordelijke kruisbeuk : Virgo Mater Dei
Zuidelijke kruisbeuk : Sint-Catharina
Noordelijk zijaltaar : Sint-Jozef
Zuidelijk zijaltaar : Sint-Rochus
Kapelletjes
Katharinakapel
In de Katharinastraat op 600m van de kerk staat de Katharinakapel. Ze werd gebouwd in 1931. In 1981 werd de kapel door vandalen vreselijk toegetakeld en het beeld werd gestolen. Men komt er op bedevaart om verlost te worden van het katharinawiel en van huidziekten in het algemeen. De kapel werd gerestaureerd en een nieuw beeld van de H. Catharina werd op het altaar geplaatst.
Kapel van de Boerinnenbond
Bij de kruising van de Muilemlaan met de Dennenstraat : kapel van de Boerinnenbond. Boerinnenbond werd later KVLV en sinds 2020 Ferm. De kapel werd door de Boerinnenbond opgericht ter gelegenheid van hun 25 jarig bestaan in 1936.
Chirokapel
Bij de kruising van de Sibbekensveldstraat en de Heidestraat staat de Chirokapel. Ze werd gebouwd in 1958 bij het 10 jarig bestaan van de Chiro. De Burchtgravin die een ereplaats inneemt in de beide Chirohemen, heeft nu een speciale plaats in het centrum van Lombeek. Pastoor De Geest en E.H. Engelen zegenden op 23 oktober 1958 deze kapel in. Spijtig genoeg werd het beeld verschillende malen vernield of gestolen. Nu staat er een Mariabeeld in.